ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 18، شماره 12، اسفند 1404 ، شماره پی در پی 118

بررسی سبک‌شناسی منظومه «زیغون‌نامه» عاشقی

صفحه (1 - 28)
میترا کاشفی ، مریم محمودی (نویسنده مسئول)، صادقی فلاحی
تاریخ دریافت مقاله : شهریور 1404
تاریخ پذیرش قطعی مقاله : آذر 1404

چکیده

زمینه و هدف: منظومه زیغون‌نامه، در قرن هشتم هجریی، توسط شاعری به نام «مسکین محمدبن‌ابوالخیر»، متخلص به «عاشقی» است. تک نسخه این حماسه دینی، به شماره 14172 در کتابخانه مجلس شورای اسلامی نگهداری میشود. تاریخ کتابت این اثر، برابر ماه صفر سال 1220ق. است. منظومه شامل ۳۰۰۰ بیت و درباره جنگاوریهای محمدحنفیه و عشق او به دختری به نام زیغون است.

روش مطالعه: این پژوهش با گردآوری اطلاعات کتابخانه ای یا شیوه توصیفی-تحلیلی صورت گرفته است و جامعه آماری پژوهش تمام اشعار منظومه زیغون‌نامه است.

یافته ها: از منظر سبک‌شناسی در بخش زبانی و آوایی باید گفت که شاعر داستان اصلی را در قالب مثنوی در بحر هزج سروده و چند غزل و رباعی دیگر هم در پایان برخی بخشها آورده است. ابیات زیادی وجود دارد که آرایه واج‌آرایی در آنها مشهود است. جناس اشتقاق و زاید در میان جناسها، بسامد بالاتری دارد. در بخش لغوی، وفور لغات عربی بسامد زیادی دارد و شاعر از لغات کهن و قدیمی تا حدی استفاده نموده است.کاربرد کلمات مخفف هم قابل ملاحظه است. در سطح نحوی کاربرد افعال ماضی و مضارع با پسوند «همی» بیشتر دیده میشود. افعال نیشابوری و کهن زیاد بکار رفته، «مر» بجای «را» در جمله های مفعولی کاربرد دارد. حروف اضافه «ورا» به جای« او را» و «از بهر» به جای برای قابل تأمل است.

نتیجه گیری: نتایج تحقیق نشان میدهد که شاعر منبعی را با نام جنگ‌نامه، در منظوم کردن این داستان پیش روی داشته است. یکی از پرکاربردترین ارکان بیانی در این منظومه، کاربرد انواع تشبیه است. تشبیه های به کار رفته، بیشتر حسـی هستند. تصویرهایی کـه از طریق اسـتعاره در این منظومه سـاخته میشـود، همـان اسـتعاره های قـرنهای گذشته را فرایاد میآورد. اغلب کنایات به کار رفته از نوع ایماء است. در بخش آرایه های بدیعی، اغراق، تلمیح و تضمین بسامد بیشتری دارند.

کلمات کلیدی
سبک‌شناسی , زیغون‌نامه , سطح زبانی , سطح ادبی , سطح فکری.